Marathi Mhani : मराठी भाषा ही समृद्ध आणि संस्कृतीने नटलेली भाषा आहे. आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा मराठी म्हणींचा वापर करत असतो. एखादी गोष्ट थोडक्यात, प्रभावीपणे आणि सोप्या शब्दांत सांगण्यासाठी म्हणींचा उपयोग केला जातो. प्रत्येक म्हणीमागे एखादा जीवनानुभव, शिकवण किंवा व्यवहारज्ञान दडलेले असते.
“थेंबे थेंबे तळे साचे”, “जशी करणी तशी भरणी”, “नाचता येईना अंगण वाकडे”, “एका हाताने टाळी वाजत नाही” अशा अनेक प्रसिद्ध मराठी म्हणी आपण नेहमी ऐकतो. मात्र अनेकदा त्या म्हणींचा नेमका अर्थ किंवा वाक्यात त्यांचा योग्य वापर कसा करावा, हे समजत नाही.
म्हणूनच या लेखात आम्ही मराठी म्हणी, त्यांचे सोपे अर्थ आणि उदाहरणांसह उपयोग दिले आहेत. विद्यार्थ्यांना शालेय अभ्यासासाठी, स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्यांना तसेच मराठी भाषेचे ज्ञान वाढवू इच्छिणाऱ्या प्रत्येकाला या म्हणी उपयुक्त ठरतील.
Telegram Channel वर फ्री माहिती मिळवण्याकरिता जॉईन करा.!
Join Now
Facebook Page वर फ्री माहिती मिळवण्याकरिता जॉईन करा.!
Join Now
या संग्रहामध्ये जीवन, शिक्षण, मेहनत, नातेसंबंध, व्यवहार, यश-अपयश आणि दैनंदिन प्रसंगांशी संबंधित अनेक म्हणी दिल्या आहेत. प्रत्येक म्हणीचा अर्थ सोप्या मराठीत समजावून सांगितला असून, त्यासोबत उदाहरणही दिले आहे.
चला तर मग, जाणून घेऊया मराठीतील प्रसिद्ध म्हणी, त्यांचे अर्थ आणि उदाहरणे.
मराठी म्हण / वाक्प्रचार
अर्थ
उदाहरण
जशी करणी तशी भरणी
माणूस जसे कर्म करतो तसेच फळ त्याला मिळते.
मेहनत न करता यश अपेक्षित ठेवणे म्हणजे जशी करणी तशी भरणी.
नाचता येईना अंगण वाकडे
स्वतःची चूक न मानता इतरांना दोष देणे.
नापास झाल्यावर शिक्षकांना दोष देणे म्हणजे नाचता येईना अंगण वाकडे.
अती तिथे माती
कोणतीही गोष्ट अति केली तर नुकसान होते.
अती काम केल्याने आरोग्य बिघडते — अती तिथे माती.
थेंबे थेंबे तळे साचे
लहान प्रयत्नांनी मोठे यश मिळते.
रोज थोडी बचत केल्याने मोठी रक्कम जमते.
उशिरा का होईना शहाणा होणे
उशिरा का होईना चूक लक्षात येणे चांगलेच.
चुका समजून सुधारणा करणे म्हणजे उशिरा का होईना शहाणा होणे.
हातचे सोडून पळत्याच्या पाठीमागे धावणे
निश्चित गोष्ट सोडून अनिश्चित गोष्टीमागे लागणे.
चांगली नोकरी सोडून धोकादायक संधीच्या मागे धावणे.
काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती
संधी आली पण तयारी नव्हती.
अभ्यास नसताना परीक्षा देणे म्हणजे काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती.
आपले तेच खरे
फक्त स्वतःचा फायदा पाहणे.
इतरांची अडचण न समजणे म्हणजे आपले तेच खरे.
सवयीचा गुलाम
वाईट सवयीमुळे अडकलेला माणूस.
वाईट सवयी सोडता न येणे म्हणजे सवयीचा गुलाम.
गाढवापुढे वीणा वाजवणे
अयोग्य व्यक्तीसमोर चांगली गोष्ट मांडणे.
अभ्यास न करणाऱ्याला उपदेश करणे म्हणजे गाढवापुढे वीणा वाजवणे.
डोळ्यांत तेल घालून पाहणे
अत्यंत सावध राहणे.
परीक्षा केंद्रात डोळ्यांत तेल घालून पाहतात.
घरचा आहेर घरातच
आपलीच गोष्ट आपल्या लोकांतच राहते.
कौटुंबिक प्रश्न घरचा आहेर घरातच ठेवावा.
जिभेवरचे निसटणे
विचार न करता बोलणे.
चुकीचे बोलणे म्हणजे जिभेवरचे निसटणे.
हत्ती गेला शेपूट राहिले
मोठे काम झाले पण लहान गोष्ट राहिली.
सगळा अभ्यास झाला पण एक धडा राहिला.
चोराच्या उलट्या बोंबा
चूक स्वतः करून इतरांवर आरोप करणे.
स्वतः उशीर करून ऑफिसला दोष देणे.
पोटापाण्यासाठी झगडणे
उदरनिर्वाहासाठी संघर्ष करणे.
गरीब माणूस पोटापाण्यासाठी झगडतो.
वरातीमागून घोडे
काम संपल्यानंतर उपाय करणे.
निकाल लागल्यानंतर अभ्यास करणे म्हणजे वरातीमागून घोडे.
एक ना धड भाराभर चिंध्या
नीट काहीच न होणे.
नीट योजना नसल्याने एक ना धड भाराभर चिंध्या.
गोड बोलणे सोने
प्रेमळ बोलणे फायदेशीर असते.
गोड बोलल्याने काम लवकर होते.
चार दिवस सासूचे, चार दिवस सुनेचे
सत्ता कायम कोणाकडेच राहत नाही.
आज वरचढ आहे पण उद्या नाही.
वेळ आली होती पण वेळ नव्हती
संधी असूनही योग्य वेळ नसणे.
तयारी नसताना संधी मिळणे म्हणजे वेळ आली होती पण वेळ नव्हती.
एका हाताने टाळी वाजत नाही
कोणतीही गोष्ट एकट्यामुळे होत नाही.
भांडणात दोघांचाही हात असतो.
दूध का दूध पाणी का पाणी
सत्य स्पष्ट होणे.
चौकशीनंतर दूध का दूध पाणी का पाणी झाले.
घरचा आहेर घरातच
घरातील गोष्टी घरातच ठेवाव्यात.
कौटुंबिक वाद बाहेर सांगू नयेत.
आगीत तेल ओतणे
वाद वाढवणे.
भांडणात उगाच बोलणे म्हणजे आगीत तेल ओतणे.
दुधाची तहान ताकावर भागवणे
समाधान न मिळणे.
खरी नोकरी न मिळाल्याने तात्पुरती कामे करावी लागली.
दोन पाय एका चपलेत घालणे
जबरदस्ती करणे.
आपले मत लादणे म्हणजे दोन पाय एका चपलेत घालणे.
गगनात थाप मारणे
खोट्या गोष्टी सांगणे.
पुरावा नसताना दावे करणे म्हणजे गगनात थाप मारणे.
हात आखडता घेणे
मदत न करणे.
गरजेच्या वेळी हात आखडता घेऊ नये.
खाल्ल्या मिठाला जागणे
कृतज्ञ राहणे.
मदत करणाऱ्याचे ऋण मानणे म्हणजे खाल्ल्या मिठाला जागणे.
जिथे पाणी तिथे मासे
संधी तिथे फायदा.
गर्दीच्या ठिकाणी व्यवसाय चालतो.
उंटावरून शेळ्या हाकणे
अयोग्य पद्धतीने काम करणे.
मोठ्या पदावरून लहान गोष्टी हाताळणे.
उंटावरून शेळ्या हाकणे
प्रतिष्ठेला साजेसे न वागणे.
वरिष्ठाने क्षुल्लक वादात पडणे.
अंधारात काठी मारणे
अंदाजाने काम करणे.
माहिती नसताना निर्णय घेणे.
पायावर धोंडा पाडून घेणे
स्वतःचेच नुकसान करणे.
रागात नोकरी सोडणे.
सापही मरावा आणि काठीही न मोडावी
दोन्ही बाजू सुरक्षित राहणे.
वाद शांततेने मिटवणे.
उचलली जीभ लावली टाळ्याला
विचार न करता बोलणे.
बैठकीत उगाच बोलणे.
नाक कापणे
अब्रू जाणे.
गैरवर्तनाने कुटुंबाचे नाक कापले.
हातावर पोट असणे
रोजच्या कमाईवर जगणे.
मजूर हातावर पोट असतो.
अंगावर येणे
भांडायला तयार होणे.
छोट्या कारणावरून अंगावर येऊ नये.
वेळेचे भान ठेवणे
वेळेचा योग्य वापर करणे.
परीक्षा जवळ आल्यावर वेळेचे भान ठेवावे.
आडाखे बांधणे
योजना करणे.
व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आडाखे बांधले.
चार चौघात तोंड दाखवता येऊ नये
लाजीरवाणी परिस्थिती येणे.
चुकीच्या वागणुकीमुळे चार चौघात तोंड दाखवता येईना.
उघड्यावर पडणे
फसवणूक होणे.
चुकीच्या गुंतवणुकीमुळे उघड्यावर पडलो.
गाठोडे बांधणे
निघून जाणे.
भांडण झाल्यावर गाठोडे बांधले.
उघड्या डोळ्यांनी स्वप्न पाहणे
अशक्य अपेक्षा ठेवणे.
मेहनत न करता यश मिळवण्याची अपेक्षा करणे म्हणजे उघड्या डोळ्यांनी स्वप्न पाहणे.
जखमेवर मीठ चोळणे
दुःख वाढवणे.
अपयशावर टोमणे मारणे म्हणजे जखमेवर मीठ चोळणे.
गाडी रुळावर आणणे
परिस्थिती सुधारणे.
नुकसान झाल्यावर व्यवसाय गाडी रुळावर आणली.
कागदोपत्री राहणे
प्रत्यक्षात अंमल न होणे.
योजना कागदोपत्रीच राहिली.
दोन पावले पुढे असणे
हुशार असणे.
तो व्यवहारात दोन पावले पुढे असतो.
हात धुवून मागे लागणे
हट्टाने पाठलाग करणे.
सूड घेण्यासाठी हात धुवून मागे लागला.
डोक्यावर बसवणे
अती लाड करणे.
मुलांना डोक्यावर बसवू नये.
तोंडावर पडणे
अपमान होणे.
खोटे बोलल्यामुळे तोंडावर पडावे लागले.
डोळ्यात धूळफेक करणे
फसवणूक करणे.
खोट्या आश्वासनांनी डोळ्यात धूळफेक केली.
अंगाला काटा येणे
भीती किंवा आनंदाने रोमांच होणे.
कथा ऐकताना अंगाला काटा आला.
मनावर घेणे
दुःख वाटून घेणे.
टीका मनावर घेऊ नकोस.
पोटात गोळा येणे
फार चिंता वाटणे.
निकाल ऐकून पोटात गोळा आला.
तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार
बोलण्याची संधी न देता त्रास देणे.
गरीबांवर अन्याय म्हणजे तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार.
