Echocardiography meaning in marathi

WhatsApp Group वर फ्री माहिती मिळवण्याकरिता जॉईन करा.! Join Now

Facebook Page वर फ्री माहिती मिळवण्याकरिता जॉईन करा.! Join Now

इकोकार्डिओग्राफी म्हणजे काय? हृदय तपासणीची सुरक्षित आणि महत्त्वाची चाचणी

आजकाल हृदयविकाराचे प्रमाण झपाट्याने वाढत आहे. बदललेली जीवनशैली, ताणतणाव, चुकीचा आहार आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे अनेकांना कमी वयातही हृदयाशी संबंधित समस्या उद्भवत आहेत. अशा परिस्थितीत हृदयाची योग्य तपासणी करणे अत्यंत गरजेचे ठरते. हृदयाच्या तपासणीसाठी डॉक्टर अनेक चाचण्या सुचवतात, त्यापैकी एक महत्त्वाची आणि सुरक्षित चाचणी म्हणजे इकोकार्डिओग्राफी (Echocardiography).

ही चाचणी नेमकी काय असते, ती कशी केली जाते, तिचे फायदे काय आहेत आणि कोणाला ही चाचणी करावी लागते याबद्दल सविस्तर माहिती या लेखात जाणून घेऊया.

इकोकार्डिओग्राफी म्हणजे काय?

इकोकार्डिओग्राफी ही हृदयाची तपासणी करण्यासाठी वापरली जाणारी एक आधुनिक वैद्यकीय चाचणी आहे. या चाचणीत अल्ट्रासाऊंड तंत्रज्ञानाचा वापर करून हृदयाचे चित्र स्क्रीनवर पाहिले जाते.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर:

“इको” म्हणजे ध्वनीलहरी आणि “कार्डिओ” म्हणजे हृदय.

उच्च वारंवारतेच्या ध्वनीलहरींच्या मदतीने हृदयाचे कार्य, रक्तप्रवाह आणि हृदयातील झडपा (Valves) तपासल्या जातात.

ही चाचणी पूर्णपणे सुरक्षित असून यात कोणतेही किरणोत्सर्ग (Radiation) नसतात.

इकोकार्डिओग्राफी का केली जाते?

डॉक्टरांना हृदयाचे कार्य योग्य प्रकारे समजण्यासाठी ही चाचणी उपयुक्त ठरते. खालील परिस्थितींमध्ये इकोकार्डिओग्राफी करण्याचा सल्ला दिला जातो:

1. छातीत दुखणे

जर वारंवार छातीत वेदना होत असतील तर हृदयाशी संबंधित समस्या तपासण्यासाठी ही चाचणी केली जाते.

2. श्वास घेण्यास त्रास

हृदय व्यवस्थित रक्त पंप करत नसल्यास श्वास लागणे किंवा दम लागणे यासारखी लक्षणे दिसू शकतात.

3. हृदयाचे ठोके अनियमित होणे

हृदयाचा ठोका खूप जलद किंवा मंद झाल्यास डॉक्टर इको तपासणी सुचवतात.

4. जन्मजात हृदयविकार

लहान मुलांमधील हृदयातील दोष शोधण्यासाठी इकोकार्डिओग्राफी उपयोगी असते.

5. हृदयविकाराचा झटका आल्यानंतर

हार्ट अटॅकनंतर हृदय किती प्रभावीपणे काम करत आहे हे तपासण्यासाठी ही चाचणी केली जाते.

इकोकार्डिओग्राफी कशी केली जाते?

ही चाचणी साधारणपणे 20 ते 40 मिनिटांत पूर्ण होते.

प्रक्रिया:

रुग्णाला बेडवर झोपवले जाते.
छातीवर विशेष जेल लावले जाते.
“ट्रान्सड्युसर” नावाचे उपकरण छातीवर फिरवले जाते.
हे उपकरण ध्वनीलहरी पाठवते.
त्या लहरी परत आल्यावर संगणक हृदयाचे चित्र तयार करतो.

डॉक्टर स्क्रीनवर हृदयाचे थेट कार्य पाहू शकतात.

इकोकार्डिओग्राफीचे प्रकार

1. Transthoracic Echocardiogram (TTE)

ही सर्वात सामान्य पद्धत आहे. छातीवरून तपासणी केली जाते.

2. Transesophageal Echocardiogram (TEE)

या प्रकारात एक बारीक ट्यूब तोंडावाटे अन्ननलिकेत घातली जाते. हृदयाचे अधिक स्पष्ट चित्र मिळते.

3. Stress Echocardiography

व्यायामानंतर किंवा औषध दिल्यानंतर हृदयाची क्षमता तपासली जाते.

4. Doppler Echocardiography

हृदयातील रक्तप्रवाह मोजण्यासाठी वापरली जाणारी पद्धत.

इकोकार्डिओग्राफीमध्ये काय तपासले जाते?

ही चाचणी हृदयाबद्दल अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी सांगते.

हृदयाचे आकारमान

हृदय मोठे झाले आहे का हे समजते.

हृदयाची पंपिंग क्षमता

हृदय शरीरात किती प्रभावीपणे रक्त पाठवत आहे हे तपासले जाते.

हृदयातील झडपा

झडपा व्यवस्थित उघड-बंद होत आहेत का हे समजते.

रक्तप्रवाह

रक्ताचा वेग आणि दिशा तपासली जाते.

रक्ताच्या गाठी

हृदयात रक्ताच्या गाठी किंवा द्रव साचला आहे का हे शोधले जाते.

इकोकार्डिओग्राफीचे फायदे

सुरक्षित चाचणी

यात एक्स-रेसारखे किरण नसतात.

वेदनारहित प्रक्रिया

सामान्यतः कोणतीही वेदना होत नाही.

जलद परिणाम

तपासणी झाल्यानंतर लगेच प्राथमिक माहिती मिळते.

अचूक निदान

हृदयाचे कार्य स्पष्टपणे समजते.

कमी खर्चिक

इतर काही हृदय तपासण्यांच्या तुलनेत ही चाचणी कमी खर्चात होते.

इकोकार्डिओग्राफीपूर्वी काय काळजी घ्यावी?

सामान्य इकोकार्डिओग्राफीसाठी विशेष तयारीची गरज नसते. मात्र काही प्रकारांमध्ये डॉक्टर खालील सूचना देऊ शकतात:

तपासणीपूर्वी काही तास उपाशी राहणे
काही औषधे थांबवणे
आरामदायक कपडे घालणे

डॉक्टरांच्या सूचनांचे पालन करणे महत्त्वाचे असते.

इकोकार्डिओग्राफीचे धोके आहेत का?

साधारण इकोकार्डिओग्राफी पूर्णपणे सुरक्षित असते.

तथापि TEE प्रकारात:

घशात थोडी अस्वस्थता
उलटीची भावना
सौम्य त्रास

अशा किरकोळ समस्या काही वेळासाठी जाणवू शकतात.

इकोकार्डिओग्राफी आणि ECG मधील फरक

अनेकांना ECG आणि इकोकार्डिओग्राफी एकच वाटते, पण दोन्ही वेगळ्या चाचण्या आहेत.

मुद्दा	ECG	इकोकार्डिओग्राफी
काय तपासते?	हृदयाची विद्युत क्रिया	हृदयाची रचना आणि कार्य
तंत्रज्ञान	इलेक्ट्रिकल सिग्नल	अल्ट्रासाऊंड
चित्र दिसते का?	नाही	हो
उपयोग	ठोके तपासणे	संपूर्ण हृदय तपासणी

कोणाला इकोकार्डिओग्राफी करावी?

खालील व्यक्तींना डॉक्टर ही चाचणी सुचवू शकतात:

उच्च रक्तदाब असलेले रुग्ण
मधुमेह असलेले लोक
हृदयविकाराचा कौटुंबिक इतिहास
छातीत वेदना असलेले रुग्ण
हार्ट अटॅक झालेली व्यक्ती
हृदयातील झडपांचे विकार असलेले रुग्ण

इकोकार्डिओग्राफीचा खर्च किती असतो?

भारतामध्ये इकोकार्डिओग्राफीचा खर्च शहर, हॉस्पिटल आणि चाचणीच्या प्रकारानुसार बदलतो.

साधारणपणे:

₹1500 ते ₹5000 दरम्यान खर्च येऊ शकतो.

मोठ्या शहरांमध्ये किंमत अधिक असू शकते.

इकोकार्डिओग्राफी रिपोर्टमध्ये काय असते?

रिपोर्टमध्ये खालील गोष्टी नमूद केलेल्या असतात:

Ejection Fraction (EF)
हृदयाचे आकारमान
रक्तप्रवाहाची स्थिती
झडपांची स्थिती
हृदयाच्या स्नायूंची कार्यक्षमता

डॉक्टर या माहितीच्या आधारे पुढील उपचार ठरवतात.

हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स

नियमित व्यायाम करा

दररोज किमान 30 मिनिटे चालणे फायदेशीर ठरते.

संतुलित आहार घ्या

तेलकट आणि जंक फूड कमी खावे.

ताण कमी ठेवा

योग आणि ध्यान उपयुक्त ठरते.

धूम्रपान टाळा

स्मोकिंगमुळे हृदयविकाराचा धोका वाढतो.

नियमित तपासणी करा

विशेषतः वय 40 नंतर नियमित हृदय तपासणी आवश्यक आहे.

निष्कर्ष

इकोकार्डिओग्राफी ही हृदयाच्या आरोग्याचे अचूक मूल्यांकन करणारी महत्त्वाची आणि सुरक्षित चाचणी आहे. हृदयाचे कार्य, रक्तप्रवाह आणि झडपांची स्थिती तपासण्यासाठी डॉक्टर ही चाचणी मोठ्या प्रमाणावर वापरतात.

जर तुम्हाला छातीत दुखणे, दम लागणे किंवा हृदयाशी संबंधित कोणतीही समस्या जाणवत असेल तर वेळेवर डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आवश्यक तपासण्या करून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

निरोगी हृदय हे निरोगी जीवनाचे रहस्य आहे.